Goede asielopvang is zeker mogelijk. Op allerlei plekken in het land zijn daar uitstekende voorbeelden van. Maar door versnippering en gebrek aan evaluatieonderzoek hebben gemeenten het gevoel dat het wiel steeds opnieuw moet worden uitgevonden. Dat is een van de conclusies uit de recent verschenen wetenschappelijke verkenning ‘Wat is goede asielopvang?’, uitgevoerd op verzoek van de Adviesraad Migratie.
Wat weten we inmiddels uit wetenschappelijk onderzoek over de voorwaarden voor een succesvolle opvang? Ondanks de versnippering weten de onderzoekers zes stuwende krachten aan te wijzen:
- Essentieel is een veilige en gezonde omgeving voor de bewoners. Een ruime mate van privacy hoort daarbij. Hetzelfde geldt voor de aanwezigheid van een bewonersraad met medebeslissingsrecht. In het gunstigste geval bestaat de opvang uit kleinschalige, wooneenheden, opgezet in nauwe samenspraak met lokale overheden en andere belanghebbenden.
- Door de bank genomen geldt verder: praktische en emotionele ondersteuning levert altijd winst op. Hoe meer de bewoners van een opvang zich gesteund voelen, hoe groter hun kansen op werk, mentale gezondheid en een voorspoedige integratie.
- Aantoonbaar heilzaam zijn ook geregelde contacten met buurbewoners. Dat die laatsten al in de fase van de bouwplannen bij de opvang betrokken moeten worden, is voor de onderzoekers overigens vanzelfsprekend.
- In dezelfde lijn ligt de vereiste om opvangbewoners zo snel mogelijk aan het werk te krijgen. Anders gaan er talenten en competenties verloren, of iemands toekomst nu in Nederland ligt of ergens anders. Wel benadrukken de onderzoekers dat ook het soms jarenlange wachten op een verblijfsbeslissing de mentale gezondheid ondergraaft. Zeker die van oudere bewoners, omdat zij sowieso al minder gemakkelijk contacten aanknopen met mensen en organisaties buiten de opvang.
- Voor een soepele integratie is het daarnaast heel verstandig om de opvanglocatie te vestigen in de onmiddellijke nabijheid van openbare voorzieningen. Een nabijgelegen bibliotheek of kinderopvang kunnen wonderen doen. Voorzieningen waar bewoners én buurbewoners gebruik van kunnen maken, dragen bovendien bij aan zowel duurzaamheid als kostenbeheersing.
- Ten slotte blijkt ook het uiterlijk van de opvanglocatie van grote invloed op het welzijn van bewoners en omwonenden. Vriendelijkheid is hier het sleutelwoord. Hekken, prikkeldraad of een slagboom maken toekomstige opvangbewoners bij voorbaat verdacht. Net als het uitkeren van een forse geldsom aan omwonenden ‘om hun eigen veiligheidsvoorzieningen te treffen’, zoals de gemeente Lochem dat nu van plan is. Een slechtere start kun je je moeilijk voorstellen.